Gospodarka

Wędkarstwo

Historia PDF Print E-mail
Written by internicos   
Tuesday, 10 February 2009 13:15

Zarys dziejów Zaklikowa


   Zaklików był miastem przez ponad 300 lat. Jego nazwa wzięła się od nazwiska założyciela Stanisława Zakliki, kasztelana połanieckiego. Na sejmie w Piotrkowie 9 kwietnia 1565 roku król Zygmunt August wydał przywilej, który zezwalał na założenie na gruntach wsi Zdziechowice miasta na prawie magdeburskim. Lokacja odbyła się na „surowym korzeniu”, czyli od podstaw. Herbem miasta był Topór. Miasto miało się rządzić prawem magdeburskim, co oznaczało, że burmistrz ma prawo słuchania, sądzenia i ścinania. Każdego roku miały się odbywać trzy jarmarki, na uroczystość św. Krzyża, św. Bartłomieja i św. Katarzyny, natomiast targi miały odbywać się w poniedziałki każdego tygodnia. Mieszkańcy otrzymali 16-letni okres wolnizny od wszelkich podatków i świadczeń na rzecz króla i państwa.

   Około 1576 roku właściciele miasta wybudowali na piaszczystej wydmie otoczonej rozlewiskami Sanny kamienno-drewniany zamek. Francuski podróżnik Ulryk Vernon będąc 8 kwietnia 1671 roku w Zaklikowie zapisał: „Jest to otwarte miasteczko z ładnie wybudowanym kamiennym kościołem. Na wschód od miasta stoi zamek na pól z kamienia, na pól z drzewa, na piaskowym pagórku w środku błota”.

   W czasie wojny północnej 1700-1721 zamek popadł w ruinę i pozostały tylko resztki fundamentów i piwnic. Po śmierci założyciela miasta dobra zdziechowicko-zaklikowskie odziedziczył jego syn Zygmunt Zaklika, kasztelan bełski,żonaty z Anną Koniecpolską. Niestety, nie przedłużył on rodu i dobra przeszły we władanie rodu Gniewoszów herbu Kościesza z Dalewic. Siedzibą parafii były od 1409 roku Zdziechowice.

   Ok. 1570 roku Marcin Gniewosz przeszedł na kalwinizm, kościół zdziechowicki został zamieniony na zbór. Z tych powodów w Zaklikowie ok. 1573 roku został wybudowany kościół p.w. św. Anny. Grunt pod budowę kościoła przekazał nieznany ofiarodawca z Zaklikowa. Po śmierci Marcina Gniewosza jego żona Anna z Leszczów Gniewoszowa powróciła na łono Kościoła katolickiego i jako wyraz okupienia winy postanowiła wybudować nowy, murowany kościół. Przy nowej świątyni p.w. św. Trójcy.

   5 września 1608 roku biskup krakowski Piotr Tylicki erygował parafię. Fundatorka nie tylko bogato uposażyła kościół, ale również ufundowała uposażenie dla nauczyciela szkoły parafialnej w wysokości 30 florenów (notabene bardzo niskie). Ciekawe jest to, że nauczanie miało być bezpłatne, a nauczycielem miał być człowiek wykształcony w Akademii Krakowskiej w dziedzinie filozofii, wyszukany każdorazowo przez proboszcza. Poziom nauczania stał więc na dobrym poziomie. Szkoła mieściła się w domu parafialnym. Wcześniej, bo przed 1592 rokiem, szkoła istniała przy kościele św. Anny.
Wizytacje kościelne prowadzone w pierwszej połowie XVII wieku potwierdzają funkcjonowanie szkoły, która przestała istnieć przed 1689 rokiem, a została odnowiona między 1689 a 1711 rokiem.

   W 1590 roku król Zygmunt III Waza zatwierdził przywilej Marcina Gniewosza, który nadał na własność grunty „ćwierci” mieszczanom zaklikowskim.
Po Gniewoszach w XVII wieku właścicielami dóbr zdziechowicko-zaklikowskich była rodzina Załuskich, w połowie XVIII wieku rodzina Małachowskich, od 1791 roku rodzina Puchałów, a po nich rodzina Szlubowskich. W 1872 roku dobra nabyła Spółka Obywatelska za 102 tys. rubli i rozparcelowała je.

   Warto prześledzić, jak kształtowała się liczba mieszkańców miasta, a później osady. Obrazowe jest zestawienie liczby mieszkańców i budynków. „Rejestr poborowy województwa lubelskiego z 1626 r.” Podaje, że w Zaklikowie było 17 domów rynkowych i 50 ulicznych. Liczba ludności wynosiła ok. 700 osób. W 1676 roku pogłówne płaciło 75 mieszczan i 17 Żydów. W księdze miejskiej obejmującej okres po 1720 roku zapisano - „pustki w mieście i grunty zarosłe młodym lasem powstały na skutek wojen”, a w 1760 roku - „lud młody podorastał, każdy pretenduje tu w mieście pobudować się, gdzie już przyskąpo miejsca dla budynków stawiania”. W 1787 roku miasto ma ok. 130 domów i ok. 800 mieszkańców. W 1822 roku – 964, a w 1827 roku – 1100 mieszkańców, zaś w 1845 roku – 1521. W 1869 roku liczba mieszkańców przekroczyła już 2 tysiące (2080), natomiast w 1900 roku wynosiła 2772. Swój szczyt osiągnęła w 1911 roku, kiedy to Zaklików zamieszkiwało 4 tysiące mieszkańców. Po 1 wojnie światowej następuje spadek, a wahania liczby mieszkańców przedstawiają się następująco: 1911 r. – 4000 mieszkańców, 1921 r. – 3013, 1928 r. –3100, 1943 r. – 2644, 1946 r. – 2400, 1970 r. – 2733, 1984 r. – 3000. Miasto rozwija się, a jedynie okres wojen szwedzkich i wojen światowych przynosi regres.

   O miejskim charakterze Zaklikowa dobrze świadczą zachowane przywileje cechowe. Najstarszy pochodzi z 1584 roku i dotyczy cechu sukienniczego. Dwa następne odnoszą się do cechów: krawieckiego i kuśnierskiego (1677) oraz tkackiego i sukienniczego ( 1733). Dokumenty te podają bardzo wiele ciekawych szczegółów wiążących się z życiem wewnętrznym cechów.

   Oprócz wymienionych wyżej rzemiosł mieszczanie zaklikowscy zajmowali się szewstwem, rzeźnictwem, piekarstwem, garbarstwem, murarstwem i takież cechy istniały. Swoimi wyrobami handlowano na targach w Zaklikowie oraz w sąsiednich miastach.
   Konkurentami Polaków byli kupcy żydowscy, którzy dość licznie mieszkali w Zaklikowie już od XVII wieku.

   Po trzecim rozbiorze Polski Zaklików znalazł się pod zaborem austriackim, na terenie tzw. Nowej Galicji. W latach 1809- 1815 znajdował się na terenie Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku, na mocy decyzji Kongresu Wiedeńskiego, w Królestwie Polskim, czyli pod zaborem rosyjskim.

   W okresie powstania listopadowego zabór austriacki bardzo aktywnie wspomagał Królestwo przez napływ ochotników, dostawy broni, środków lekarskich i składek pieniężnych. Zaklików stał się punktem zbornym dla licznie nadciągających ochotników z Galicji. Dnia 19 stycznia 1831 roku komisarz obwodu zamojskiego Kasper Wyrozębski w piśmie do Komisji Wojewódzkiej Lubelskiej, na podstawie raportu Urzędu Municypalnego miasta Zaklikowa, donosił o przybyciu grupy ochotników z Tarnowa i okolic ze znaczną ilością sprzętu wojskowego. Również galicyjscy ochotnicy zbierający się w Zamościu i Tomaszowie przez Zaklików docierali do Warszawy. Tą samą trasą przekazywano korespondencję pocztową z twierdzy zamojskiej. Właścicielka Zdziechowic, Puchalina, była kwestarką powołaną w styczniu 1831 r. przez Radę Obywatelską woj. lubelskiego do zbierania obrączek i kosztowności na terenie powiatu kraśnickiego (obok niej była jeszcze jedna). W końcowej fazie powstania przez Zaklików przechodził główny oddział kawalerii z korpusu gen. Rosena ścigający oddziały polskie pod dowództwem gen. Girolamo Ramorino (17 września 1831 roku przekroczyły one granicę austriacką).

   W 1833 roku na terenach okolic Zaklikowa rozwinęła swoją działalność partyzantka płka Józefa Zaliwskiego i znajdowała poparcie miejscowej ludności.
   Czynny udział wzięli mieszkańcy Zaklikowa w powstaniu styczniowym. W okolicach Zaklikowa stoczonych zostało 8 potyczek. Największą z nich była bitwa pod Ireną stoczona przez oddział Kajetana Cieszkowskiego- Ćwieka.
    W sierpniu 1863 roku zadaniem tego oddziału było odciąganie od granicy austriackiej oddziałów rosyjskich stojących w różnych miastach, aby ułatwić wkroczenie do Królestwa nowych sił z Galicji. 31 sierpnia pod Ireną zorganizowano udaną zasadzkę na oddział rosyjski składający się z 3 rot i 50 Kozaków. Rosjanie przez Zaklików uciekli do Janowa. Straty polskie to 5 rannych i 1 zabity.
   24 maja 1863 roku liczący około 210 ludzi oddział Marcina Borelowskiego-Lelewela zdobył magazyny straży granicznej w Zaklikowie poprawiając znacznie w ten sposób swoje zaopatrzenie. Do oddziału wstąpiło wówczas kilku zaklikowiaków. Walczyli oni również w innych oddziałach. Mogiły czterech powstańców znajdują się na miejscowym cmentarzu.

   Po powstaniu styczniowym Zaklików traci prawa miejskie. Zostało to uregulowane ukazem Rządzącego Senatu z 1/13 czerwca 1869 roku, przewidującego przekształcenie (decyzjami Komitetu Urządzającego) „miasteczek [...] mniemających znaczenia prawdziwych miast” w osady.

   W Zaklikowie w XIX wieku nie było wielkiego przemysłu, ale w pobliskiej Irenie znajdowały się zakłady hutnicze, które istniały w latach 1839-1889 i przez pewien czas były największym zakładem przemysłowym w Guberni Lubelskiej. Część mieszkańców Zaklikowa mogła znaleźć w nich zatrudnienie. Liczne natomiast w Zaklikowie były tartaki, cegielnie, młyny, sklepy i kramy.
   Na początku lat dziewięćdziesiątych ponad Sanną wzniesiono kamienny most z żelazną balustradą, inwestycja była finansowana z funduszy skarbowych i miejskich. W 1895 roku Julian Łuczyński otworzył pierwszą aptekę. Od 1900 roku jej właścicielem był Lew Nowicki, a od 1904 roku Władysław Słubicki i w rękach jego rodziny pozostaje ona do dziś. Siedzibą apteki jest budynek przy Placu Sienkiewicza zbudowany w 1913 roku. Część pierwotnego wyposażenia apteki znajduje się obecnie w Muzeum Farmaceutycznym w Krakowie. W 1900 roku Urząd Gminy znalazł siedzibę w nowym budynku przy ul. Sandomierskiej (obecnie mieści się tam Ośrodek Zdrowia). W 1906 roku otwarto pocztę, Naczelnikiem Urzędu Pocztowego był Jan Czajkowski. W 1912 roku utworzono Zaklikowskie Towarzystwo Ogniowe (na środku rynku stał drewniany budynek, w którym znajdował się sprzęt przeciwpożarowy) i Zaklikowskie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe.

   Podczas I wojny światowej przez Zaklików trzykrotnie przesuwała się linia frontu: w sierpniu na wschód, we wrześniu 1914 roku na zachód i na przełomie czerwca i lipca 1915 roku na wschód.
   Na skutek rekwizycji rosyjskich upadło Zaklikowskie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe. W samym miasteczku na szczęście nie było większych strat materialnych. Latem 1915 roku rozpoczęto budowę linii kolejowej łączącej Rozwadów z Kraśnikiem i Lublinem, a przechodzącej przez Zaklików, gdzie znajdowały się dworce osobowy i towarowy.

   Od 1916 roku zaczęła funkcjonować szkoła polska, której działalność ściśle wiąże się z osobą Adama Sapińskiego, patrona obecnego Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Zaklikowie (Szkoła Podstawowa, Gimnazjum, Liceum Ogólnokształcące).

   W Zaklikowie i okolicy bardzo aktywnie działała Polska Organizacja Wojskowa (POW), której ogniwo powstało w końcu 1915 roku. Jednym z komendantów podobwodu zaklikowskiego był Stanisław Polański. W tutejszym muzeum znajduje się legitymacja, podpisana przez Edwarda Rydza-Śmigłego, potwierdzająca nadanie odznaczenia za działalność w POW.
   Zaklików znajdował się w okupowanej przez Austriaków części Królestwa Polskiego. 16 lutego 1918 roku odbyła się manifestacja, podczas której demonstranci protestowali przeciw oderwaniu od Królestwa Polskiego Chełmszczyzny. Wieści o rozpadzie monarchii austrowęgierskiej do Zaklikowa dotarły już 28 października 1918 roku. 2 listopada rozpoczęło się samorzutne rozbrajanie żołnierzy armii okupacyjnej. 507 batalion etapowy po pertraktacjach sam złożył broń, którą odesłano do Janowa Lubelskiego. 4 listopada Zaklików był wolny.

   W okresie po I wojnie światowej rozpoczyna się odbudowa, a następnie rozbudowa miejscowości. Powstają nowe ulice, zwiększa się liczba mieszkańców, pojawiają się letnicy. W 1929 roku hrabia Szczepan Tarnowski zbudował przy młynie elektrownię wodną. Część mieszkańców zyskała energię elektryczną, a miejscowość oświetlenie ulic, przede wszystkim skrzyżowań. Intensywnie brukowano ulice, aby zlikwidować uciążliwe kałuże. Odnowiona została działalność Zaklikowskiego Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego. Działały cechy rzemieślnicze. Szczególną sławą cieszyli się zaklikowscy murarze, którzy wznosili wiele budowli m.in. w Warszawie i Lublinie.

   Przed wybuchem II wojny światowej zaklikowianie włączyli się do akcji dozbrajania armii polskiej wykupując obligacje Funduszu Obrony Narodowej i Pożyczki Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej.
Po 1 września 1939 roku przez Zaklików przetaczały się tłumy uciekinierów zza Wisły, którym udzielano pomocy. Maszerowały wojska polskie, 13 września przez Zaklików przeszły oddziały dowodzone przez gen. bryg. Jana Sadowskiego z Grupy gen. Antoniego Szyllinga. 15 i 19 września Zaklików został zbombardowany. Zginęły trzy osoby, wielu mieszkańców Zaklikowa było rannych. Część zabudowań spłonęła.

   Zaklików po 1 grudnia 1942 roku był jednym z 8 miast w dystrykcie lubelskim, gdzie Żydzi mogli mieszkać w tzw. wtórnych gettach. W 1943 roku getto zostało zlikwidowane.
8 lipca 1943 roku miała miejsce wielka akcja pacyfikacyjna, której efektem było wywiezienie 451 mężczyzn i chłopców w wieku powyżej 15 lat do obozu na Budzyniu koło Kraśnika, a następnie do Lublina na Majdanek. Wydarzenia te zostały opisane w pieśni Adama Sapińskiego „W pamiętnym roku” i zbiorze wspomnień „Jesteśmy świadkami”, gdzie zamieszczono relacje Aleksandra Zakościelnego „Byliśmy świadkami rozstrzeliwań” i Henryka Nieściora „Gdyby nie pomoc Polskiego Czerwonego Krzyża”.

   W Zaklikowie była silna placówka Armii Krajowej będąca częścią obwodu Janów Lubelski podobwód B, rejon 8 Zaklików-Potok-Modliborzyce, komendantem rejonu był ppor. rez. Tadeusz Otto ps. Tadeusz, Marian. W najbliższej okolicy silne były Narodowe Siły Zbrojne i Gwardia Ludowa-Armia Ludowa.
Wyzwolenie nadeszło 28 lipca 1944 roku, w czasie walk zginęło 3 czerwonoarmistów i około 50 Niemców. Miasto było zniszczone w 50%. Następuje okres odbudowy. Od 15 października 1944 roku funkcjonuje Prywatne Koedukacyjne Gimnazjum Szkoły Średniej w Zaklikowie – dziś Liceum Ogólnokształcące. W 1945 roku otwarto ośrodek zdrowia, a w 1946 roku powołano Spółdzielnię Oszczędnościowo-Pożyczkową, później Bank Spółdzielczy. W 1958 roku dobudowano skrzydło szkoły, główna część powstała jeszcze w 1939 roku z inicjatywy Adama Sapińskiego. W latach 1959-1960 przeprowadzono elektryfikację, na czele społecznego komitetu stał dr Wiktor Bawankiewicz (8 lipca 1910-29 maja 1991).Zbudowano stację CPN. Od 1962 roku działał Ośrodek Wczasów Letnich na Kopcu. W latach 1963-1964 powstał stadion sportowy LKS „Sanna” Zaklików. 21 czerwca 1970 roku oddano do użytku Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy Komendy Hufca ZHP w Kraśniku, popularny Zamek. Od tegoż roku funkcjonuje również laboratorium przy ośrodku zdrowia. 20 stycznia 1971 roku otwarto filię Huty Stalowa Wola zatrudniającą maksymalnie ponad 300 osób. W 1975 roku zakończono budowę Domu Kultury i remizy strażackiej OSP. Gruntownie zmienił swój wygląd rynek, na którym powstał duży skwer.
Zaklików wielokrotnie zdobywał nagrody w konkursach aktywizacji, estetyki i czystości. W ostatnich latach d o największych inwestycji należały gazyfikacja (zakończona w 1994 roku), budowa dużego wysypiska śmieci (1994-1995) i prowadzona obecnie rozbudowa sieci wodociągów i kanalizacji. W grudniu 1997 roku wprowadzono automatyczne połączenia telefoniczne. W 1998 roku została rozbudowana sieć telefoniczna. W 2002 r. zbudowana została oczyszczalnia ścieków, w trakcie budowy znajduje się sieć kanalizacyjna.

Podstawowe informacje o herbie Zaklikowa

   Znane są tylko dwie pieczęcie z dawnych czasów. Jedna ma środek zupełnie zniszczony, widoczny jest tylko napis: SIGILLUM CIVITAS ZAKLIKOW (27 mm), nie wystarcza to do określenia czasu jej powstania. Odcisk tej pieczęci znalazł się na dokumencie z 1788 roku przechowywanym w Muzeum Narodowym w Warszawie.

   Druga pieczęć, zdaniem Mariana Gumowskiego, wygląda na XVI-wieczną i nosi na tarczy oślą głowę, czyli herb Półkozic. W otoku ma napis: +SIGILUM CIVITATIS ZAKLIKOF (29 mm), a wyciśnięta jest na dokumencie z 1790 roku przechowywanym w Muzeum Czapskich w Krakowie. Herb ten odnosi się widocznie do jakichś właścicieli miasta, gdyż jest przede wszystkim herbem rycerskim, niemniej pieczęć ta jest dowodem, że był równocześnie godłem miejskim używanym do końca XVII wieku.

   W XIX wieku pamięć o herbie była już mętna. Gdy w 1847 roku herb ten był potrzebny dla celów urzędowych, już nie wiedziano dokładnie, co to za głowa była w tarczy miejskiej.
Dano zatem głowę wołu z pierścieniem w nozdrzach, zanotowano, że to herb nowo zaprojektowany i umieszczono w „Albumie heraldycznym”, jaki znajdował się w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie.
Chociaż projekt ten nie znalazł uznania i nie wszedł w życie, skopiował go i B. Podczaszyński do swego albumu i Muzeum Narodowe w Warszawie do tek swoich. Tymczasem głowa wołowa (Wieniawa) nie ma tu żadnego uzasadnienia, a właściwym herbem miasta pozostanie godło napieczętne, tj. głowa ośla, czyli Półkozic. Oddany w kolorach ma głowę czarną na tle czerwonym.
Innego zdania byli autorzy publikacji „Miasta polskie w tysiącleciu”, którzy na tablicy LVII województwa lubelskiego umieścili herb Topór (biały topór ze złotą rękojeścią w czerwonym polu), był to herb rycerski rodu Zaklików, pierwszych właścicieli miasta. Również mieszkańcy Zaklikowa opowiadają się za tym herbem, o czym świadczy namalowanie go na ścianie budynku przy Placu Sienkiewicza 26.

   Rada Gminy Zaklików w 1991 roku miała możliwość umieścić herb miasta na pieczęciach urzędowych, ale, wobec podwójnej możliwości wyboru i braku ostatecznych rozstrzygnięć ze strony historyków, zdecydowała się na godło narodowe.

Informacje zebrał i opracował Mirosław Balbier.

 

Rozkład Jazdy

Galeria

Rozrywka

Nasi w świecie

 
  Zaklikow.net @2009
statystyka